با من از ترس نگو
تعریف بعضی واژه‌ها چه بخواهیم و چه نه، با جوان و معنای جوانی گره خورده است و هر بار كه مطرح می‌شوند، ناخودآگاه برای تصویر‌كردنشان در ذهن، یك جوان رعنای برومند شش دانگ را، در آن موثر می‌بینیم. مثل سرعت، هیجان، ریسك‌پذیری و ...

 

در هنر هفتم هم كه تكلیف روشن است و از آنجا كه پدرها، مادر‌ها، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها معمولا طاقت دیدن خون و جسد و روح و خون‌آشام و دراكولا و صحنه‌های مشمئز‌كننده را ندارند ‌(چون ممكن است خدای‌ناكرده به خاطر فشار حاصل از هیجان بیش از حد، كارشان به آنجا كه نباید بكشد)، عطای فیلم‌های ترسناك و ژانر وحشت را به لقای جوان‌ترها بخشیده‌اند و به كل از این ژانر انصراف داده‌اند.

 این گونه است كه وقتی فیلمی در ژانر وحشت به بازار می‌آید با چنان استقبالی از سوی نسل جوان روبه‌رو می‌شود كه كار به ساخته شدن قسمت دوم و سوم و حتی این روزها قسمت هفتم آن هم می‌كشد. اتفاقی كه تنها در ژانر وحشت می‌افتد. این گزارش درباره سینمای مورد علاقه این روزهای نسل جوان یعنی سینمای وحشت است.

یك نسل پیش‌تر از شما، خواهر و برادر بزرگترتان، سینمای وحشت را با فیلم «جن‌گیر»، اثر ویلیام فرید كین به یاد می‌آورند؛ فیلمی كه خیلی از نسل سومی‌ها و دومی‌ها و حتی اولی‌ها، بعد از گذشت 37 سال از ساخت آن، هنوز معتقدند ترسناك‌ترین فیلم تاریخ سینماست.

 

بعد از آن البته فیلم‌های زیادی برای رقابت با جن‌گیر ساخته شدند كه موفقیت‌های نسبی هم پیدا كردند، از جمله فیلم حلقه، سه‌گانه جیغ، شش‌گانه اره و اخیرا پارانرمال اكتیویتی كه فضای جدیدی از ژانر وحشت در قالب ماكیو منتری (مستند نما) به بازار ارائه كرده است. در این میان البته سینمای آلفرد هیچكاك كه استاد دلهره است جایگاه خاص خودش را دارد.

وحشت در سینمای ایران
در سینمای ایران اما داستان به شكل دیگری است. ژانر وحشت معمولا از مهجورترین ژانرهایی بوده كه كمتر كارگردانی ریسك تجربه آن را پذیرفته است؛ اما در همین فضای محدود هم توانسته مخاطبان و علاقه‌مندان خودش را در میان نسل جوان بیابد.

در سینمای ما شكل مرسوم فیلم‌های ژانر وحشت كه بر پایه عینی‌سازی ترس ساخته می‌‌شوند، بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. در این مدل با تاكید بر فرم و استفاده از موقعیت‌های غیرعادی، سعی بر ترساندن مخاطب می‌شود كه همان بخش مهیج و مورد علاقه نسل جوان مخاطب سینماست.

 

از نمونه‌های قابل قبول و ماندگاری كه سن نسل امروز ما به آن قد نمی‌دهد، «شب بیست و نهم» حمید رخشانی است كه با الهام از افسانه‌های كهن ما و استفاده از موجودی خیالی به نام «آل» توانست جزو اولین نمونه‌های موفق ژانر وحشت در سینمای ما باشد و بعد از آن «پرده آخر» واروژ كریم مسیحی ساخته شد كه آن هم ممكن است به دلیل زمان ساخت آن كه به سال‌ها پیش بر‌می‌گردد، از نگاه نسل جوان ما دور مانده باشد. اما در طول زمان، نسل جوان‌تر ما با فیلم‌هایی چون «خوابگاه دختران»، «پستچی سه بار در نمی‌زند»، «پارك وی»، «اثیری»، «كلبه»، «آل» و «خواب لیلا» ژانر وحشت را تجربه كرده است.

شكل دوم سینمای وحشت مربوط به فیلم‌هایی است كه به دنبال مفهوم ذاتی ترس هستند و بیشتر با فضای ذهنی مخاطب سر و كار دارند. هر قدر كه سینمای ما در شكل اول فعال بوده نتوانسته نمونه‌های قابل قبولی را در شكل دوم ارائه دهد؛ اما از نمونه‌های خارجی می‌توان به «حس ششم» و «دیگران» اشاره كرد.

سینمای وحشت را جدی بگیریم
جواد افشار، كارگردان «كلبه» كه در اولین تجربه بلند سینمایی خود ریسك ورود به ژانر وحشت را پذیرفته است، می‌گوید: «ژانر وحشت به خاطر هیجانات و غافلگیری‌های موجود در داستان، فرصت تخلیه درونی را به مخاطب می‌دهد كه این با روحیه جوان‌ها سازگارتر است. اگر ما بتوانیم با كمك گرفتن از این ژانر و فضا از همه ظرفیت‌های مخاطب جوان استفاده كنیم، توانسته‌ایم بخش عمده‌ای از مخاطبان سینما را جذب كنیم.

 

ناگفته نماند كار كردن در ژانر وحشت بسیار سخت‌تر از حوزه‌های دیگر است چرا كه شما باید تمام ظرفیت‌های ذهنی مخاطبتان را در نظر بگیرید، پیش‌بینی او را حدس بزنید و داستانی بنویسید كه با همه تصورات او متفاوت باشد. ضمن این‌كه مخاطب جوان بسیار باهوش است و در تعلیق گذاشتن او كار ساده‌ای نیست.»

به هر حال این مساله قابل انكار نیست كه ژانر وحشت یكی از پرطرفدارترین ژانرها در سینمای جهان است و حالا كه ظرفیت ساخت این دست فیلم‌ها در سینمای داخلی ایجاد شده، بهتر است كه نسل جوان كشورمان نیز از همین ظرفیت بهره ببرند. به باور جواد افشار، از بین بردن محدودیت‌های موضوعی در این ژانر و همگام شدن با بخش حرفه‌ای سینمای جهان، این فرصت را به سینمای ما می‌دهد كه با ساخت یك نمونه قوی و قابل ارائه به بازار در این ژانر، جوان‌های بیشتری را جذب سالن‌های سینما كنیم.