از نظر بالینی مشكلات خوابیدن در كودكان و بزرگسالان یكسان است ولی باید توجه داشت كه در كودكان تفاوت‌های چشمگیری در این زمینه وجود دارد و تشخیص یك الگوی خواب طبیعی و اختلالات خواب در كودكان، بسیار پیچیده و نیازمند گرفتن یك شرح‌حال دقیق و معاینه بالینی از كودك و والدین اوست....

شكایت شایع معمولا در رابطه با مشكلات فرستادن كودك به تخت خود در زمان خواب كودك است. كلنجار رفتن، برای خواب، بیدار شدن زودهنگام و صبحگاهی، عدم موافقت كودك برای خوابیدن بدون والدین، كابوس‌های شبانه، درخواست خوردن غذاهای مختلف در طول شب و شب‌ ادراری از جمله این شكایت‌هاست اما بیدار شدن‌های متوالی در طول شب به خصوص در شیرخوارانی كه در تختخواب والدین می‌خوابند و مرتب شیر مادر را می‌خورنداز همه شایع تر است.

 

نگرانی والدین از اینکه آیا این کوچولوها به قدر لازم می‌خوابند یا نه هم دلیل دیگری برای مراجعه به متخصصان است. اکثر موارد نگرانی بی‌مورد است و چنین رخدادهایی طبیعی به‌شمار می‌آید ولی به دلیل اینكه لازمه این امور، بیدار شدن والدین و تغییر خواب آنهاست بالطبع شكایات والدین افزایش پیدا می‌كند.

 

یك پزشك متخصص كودكان و پزشك متخصص خواب باید رفتارهای طبیعی و الگوی خواب و بیداری كودك را به‌طور كامل بداند و برای والدین كودك شرح دهد و در نهایت با یك برنامه كامل هماهنگی خواب طرفین را در این برنامه بگنجاند. طبیعی است چنین كاری ساده نیست و مستلزم آگاهی و شناخت كامل علم خواب است.

 

باید از والدین كودك خواسته شود یك ورقه گزارش روزانه برای ساعت‌های خواب و بیداری كودك پر كنند تا اطلاعاتی به دست آید كه در این راه کمک‌کننده باشد. محققان مقدار خواب مناسب در سنین مختلف را از تولد تا شروع نوجوانی به شرح زیر اعلام می‌كنند.

نوزادان؛ یک تا 4 هفتگی
نوزادان معمولا 15 تا 18 ساعت در روز می‌خوابند اما نوزادان نارس و كم‌وزن در یك دوره كوتاه بیشتر می‌خوابند. نوزادان و شیرخوارانی كه قولنج یا دردهای شكمی دارند الگوی خوابشان با چرخه شب و روز هماهنگ نیست. در حقیقت آنها از الگوی خاصی پیروی نمی‌كنند.

یک تا 4 ماهگی
در سن 6 هفتگی شیرخوار شروع به هماهنگ كردن ساعت بیولوژیك خود می‌كند و الگوی منظم خواب را در او خواهیم دید. در این زمان شیرخوار چندبار در شبانه‌روز و هر‌بار بین 4 تا 6 ساعت می‌خوابد و كم‌كم سردرگمی بین روز و شب پایان می‌پذیرد.

4 تا 12 ماهگی
در حالی كه میزان خواب بهینه در این سنین 15 ساعت در شبانه‌روز است، بیشتر شیرخواران تا 11 ماهگی روزانه فقط حدود 12 ساعت می‌خوابند. یك الگوی خواب مناسب برای كودك در این زمان باید از هدف‌های اصلی والدین باشد. هر چقدر شیرخوار بزرگ‌تر می‌شود، اجتماعی‌تر و الگوی خوابش نیز به بزرگسالان شبیه‌تر می‌شود.

 

شیرخواران معمولا در طول روز 3 بار چرت می‌زنند. این چرت در 6 ماهگی به 2 بار كاهش پیدا می‌كند. در این سن كودك می‌تواند تمام شب را بخوابد. چرت صبحگاهی معمولا ساعت 9 صبح و 1 ساعت طول می‌كشد و چرت بعدازظهر ساعت 2 تا 12 است و 1 تا 2 ساعت طول می‌كشد و آخرین چرت‌ بین 3 تا 5 عصر است.

یک تا 3 سالگی
در سن یک سالگی كودك دیگر صبح‌ها چرت نمی‌زند. فقط یكبار در روز می‌خوابد و معمولا به 10 ساعت خواب نیاز دارد. بیشتر كودكان زیر 3 سال هنوز به خواب نیمروزی یک تا 3 ساعت نیاز دارند و معمولا ساعت 8 تا 9 شب می‌خوابند و بین 6 تا 8 صبح بیدار می‌شوند.

3 تا 6 سالگی
كودكان در این سن ساعت 8 تا 9 شب می‌خوابند و 6 تا 8 صبح بیدار می‌شوند. در 5 سالگی كمتر به خواب نیمروزی احتیاج دارند و معمولا در 3 سالگی نباید دچار بی‌نظمی در خواب باشند.

7 تا 12 سالگی
در این سن با افزایش روابط اجتماعی، مدرسه و فعالیت‌های خانوادگی ساعت خواب شبانه دیرتر می‌شود. معمولا ساعت 9 شب می‌خوابند. میانگین خواب آنها 9 ساعت است.

توصیه‌هایی برای خواب راحت
1) نور اتاق برای شب تنظیم شود. لامپ‌های پرنور خاموش شود. چراغ خواب پرنور و پنجره روشن باعث كاهش ملاتونین می‌شود. ملاتونین در روز و طلوع آفتاب كاهش می‌یابد و باعث بی‌خوابی می‌شود.

2) درجه حرارت اتاق باید در فصول مختلف متعادل باشد. نباید بیش از حد اتاق کودک را گرم کنید. کافی است به شیرخوار فقط یک لباس بیش از آنچه خود پوشیده‌اید بپوشانید.

3) بالش نرم زیر سر گذاشته شود و چنانچه كودكی آلرژی یا حساسیت داشته باشد از وسایلی كه ایجاد حساسیت می‌كند بپرهیزید و از بالش پر و لحاف پشم یا پتوهای الیاف شیمیایی استفاده نکنید.

4) استحمام و نظافت كودكان بهتر است قبل از خواب انجام شود. دوش آب گرم، بدن را متعادل می‌كند و فرمان خواب صادر می‌شود.

5) برای كودكان می‌توان از قصه‌های شیرین هنگام خواب استفاده كرد و برای شیرخواران ترانه یا لالایی خواند تا در آرامش بخوابند.