مادربزرگان برنامه‌نویس

مادربزرگان برنامه‌نویس

 

در غیاب مردهای به جنگ رفته، برنامه‌ریزی اولین رایانه دنیا را چند دختر جوان انجام می‌دادند.

الکس کوچولو، داستان عجیب مادربزرگ را شنیده بود. یک روز دیگر طاقت نیاورد و سر کلاس تعریف کرد که مادربزرگ‌اش یکی از اولین رایانه‌کارهای دنیا بوده و در زمان جنگ جهانی دوم،‌ برنامه‌هایی ‌نوشته که از آنها برای محاسبه مسیر پرتاب توپ‌ها استفاده می‌کرده‌اند.

ادعا‌های الکس آن‌قدر برای معلمش باورنکردنی بود که والدین بچه را به مدرسه احضار کرد اما با کمال تعجب دید که آنها هم تقریبا همان حرف‌ها را می‌زنند. پدر و مادر برای معلم حیرت‌زده توضیح دادند که مادر پیر آنها به همراه 5زن دیگر، واقعا متصدی‌‌های یکی از اولین رایانه‌های دنیا بوده‌اند.

تا چند سال پیش، اگر از برنامه‌نویس‌ها می‌پرسیدید اولین برنامه‌نویس دنیا چه کسی بوده، اغلب آنها جواب درست را نمی‌دانستند؛ چرا که مورخان علم برای سال‌ها، 6 زنی را که اولین رایانه – به مفهوم امروزی – را برنامه‌ریزی کردند، به کل فراموش کرده بودند.

6 تفنگدار
در سال1945، جین بارتیک – که قبلا می‌خواست روزنامه‌نگار بشود – با مدرک لیسانس ریاضی از یک دانشگاه تربیت معلم در ایالت میسوری فارغ‌التحصیل شد اما دخترک روستازاده پرانرژی داستان ما اصلا درس‌دادن را دوست نداشت. برای همین، وقتی آگهی دانشگاه پنسیلوانیا برای استخدام «محاسبه‌گر»های خانم را دید، معطل نکرد و درخواست‌اش را فرستاد. دانشگاه در حال انجام یک پروژه محاسباتی برای ارتش آمریکا بود. جنگ جهانی داشت تمام می‌شد و ارتش از ریاضی‌دان‌های مرد خالی شده بود.

بارتیک در ابتدا همراه با حدود 70دختر دیگر، با ماشین‌حساب‌های اولیه و به‌صورت دستی، جداول پرتاب توپخانه را محاسبه می‌‌کردند. بعد از چند ماه، بدون اینکه بداند ماجرا دقیقا چیست، برای حضور در پروژه انیاک داوطلب شد. دانشگاه به 5نفر برای برنامه‌ریزی ماشین جدید نیاز داشت. وقتی بعد از مراحل مصاحبه و گزینش، اسامی افراد پذیرفته‌شده اعلام شد، بارتیک ذخیره دوم بود.

اما شانس دخترک خوب بود؛ نفر پنجم انصراف داد و ذخیره اول هم به مسافرت رفته بود و به این زودی‌ها برنمی‌گشت. دانشگاه عجله داشت؛  پس به بارتیک خبر دادند که خودش را برساند. او به همراه کی مک‌نولتی، بتی اسنایدر، مارلین وسکوف، روت لیکترمن و فرن بیلاس – که کمی بعد به جمع آنها اضافه شد – دوره آموزش کار با انیاک را در اوایل تابستان1945 شروع کردند.

آنها در ابتدا، نحوه ارتباط با دستگاه از طریق کارت‌های پانچ را یاد گرفتند و بعد به آنها دیاگرام‌هایی داده شد که کلیات برنامه‌ریزی انیاک را نشان می‌داد. دقت کنید که اینجا به‌عمد به‌جای «برنامه‌نویسی» از عبارت «برنامه‌ریزی» استفاده می‌کنیم؛ برخلاف تصور متعارف ما،‌ اولین برنامه‌نویس‌ها برای برنامه دادن به رایانه، چیزی نمی‌نوشتند.

برنامه‌ریزی انیاک عبارت بود از تنظیم چند صد سوئیچ و اتصال که هر کدام عملیات مختلفی انجام می‌دادند؛ جمع، تفریق، ضرب، تقسیم، جذر گرفتن و…. بعد از چند وقت، دخترها کاملا به دستگاه مسلط شده بودند و حتی بهتر از سازندگان رایانه، می‌توانستند عیب‌های ماشین را پیدا کنند.

مادربزرگ آن‌لاین
بعد از چند سال،‌ 6 تفنگدار متفرق شدند اما بارتیک به کارش به عنوان برنامه‌‌نویس ادامه داد و برنامه‌ریزی 2رایانه مهم بعدی – باینک (BINAC) و یونیوک (UNIVAC) – را هم انجام داد. باینک اولین رایانه‌ای بود که از اول به‌عنوان یک ماشین دارای حافظه ساخته شده بود؛ یعنی لازم نبود برای هر مسئله جدید، آن را از اول مجددا برنامه‌‌ریزی کرد.

یونیوک هم اولین رایانه تجاری – و نه نظامی – در آمریکا بود و اولین نمونه آن را اداره سرشماری این کشور برای انجام محاسبات آماری خرید. جین بارتیک در سال1951، کار پردرآمدش به‌عنوان برنامه‌نویس را رها کرد تا به خانواده، شوهر و بچه‌هایش برسد. وقتی بعد از 16سال، بارتیک خواست دوباره به سر کار در عالم رایانه برگردد،‌ همه چیز عوض شده بود. حداقل تغییر، اختراع ترانزیستور بود؛ اتفاق بسیار مهمی که به کوچک‌تر شدن ابعاد و بالا رفتن قابلیت‌های محاسباتی رایانه‌ها منجر شد.

بارتیک هنوز زنده است و به‌عنوان یکی از اولین برنامه‌نویس‌های دنیا، شاید بهتر از هر کس دیگری می‌تواند شگفت‌انگیزی فناوری اطلاعات و رایانه‌های امروزی را درک کند. او الان 83سال دارد اما سرزنده و مشتری پروپا قرص اینترنت است و خیلی از کارهایش را به‌صورت آن‌لاین راه می‌اندازد.

روایتی برای دختران جوان
«من این بخت را داشتم که در یک وقت مناسب، در یک جای مناسب قرار بگیرم». جین بارتیک، این جمله را زیاد تکرار می‌‌کند. او و 5همکارش توانستند از فرصتی که در غیاب مردها به وجود آمده بود، بهترین استفاده را بکنند. امروزه، در قرن بیست‌ویکم، محیط‌‌های کاری علمی هنوز بیشتر مذکر هستند و به حضور زن‌ها، حساس؛ حتی در آمریکا.

بسیاری از شرکت‌های فناوری پیشرفته – به‌طور نامحسوس – کارکنان مرد را ترجیح می‌دهند. در این اوضاع، داستان مادربزرگ‌های برنامه‌نویس، می‌تواند محرک خوبی برای تشویق دختران به دنبال کردن رؤیاهایشان در رسیدن به افتخارات علمی باشد.

زن بودن؛ مسئله‌این نیست
خیلی‌ها از من می‌پرسند كار كردن در حوزه‌ای كه مردان به آن تسلط دارند، چطوری است. من سخنران خوبی در این زمینه نیستم؛ چون اگر بخواهم صادقانه بگویم، برای من هیچ‌وقت «دانشمند زن بودن» مهم نبوده بلكه آنچه برای من جالب بوده، مبدأ دنیا، شكل فضا و ماهیت سیاه‌چاله‌هاست.

در 19سالگی، وقتی خواندن نجوم را شروع كردم، تنها شاگرد كلاس بودم كه 2كروموزوم X داشت اما این موضوع اصلا من را ناراحت نمی‌كرد. در دوران دانشجویی، خودم را غرق درس خواندن كرده بودم و به جنسیت خودم یا هر كس دیگری، همان‌‌قدر فكر می‌‌كردم كه به رنگ چشم اما وقتی دکترایم را از دانشگاه ام‌آی‌تی گرفتم، بحث‌های جنسیتی كم‌كم خودشان را نشان دادند. آدم‌های مختلف، هم به موفقیت‌ها و هم به شكست‌هایم با توجه به جنسیت‌ام نگاه می‌کردند؛ انگار موضوع دیگری برای حرف زدن نداشتند.

بعضی وقت‌ها، برای اینكه زیاد از همكاران‌ام دور نشوم، از روش‌های رندانه‌ای استفاده می‌کردم؛ مثلا وقتی مردی لطیفه‌ای می‌گفت كه بوی تبعیض جنسیتی می‌داد، من از همه بلندتر می‌خندیدم. البته در مواقع دیگر، مثلا وقتی كه درگیر بحث‌ درباره توانایی‌های ذاتی مردها و زن‌ها بودم، ناگهان هیجان‌زده می‌شدم و به‌عنوان نماینده زنان از آنها دفاع می‌كردم. این بحث‌‌های دائمی مرا خسته می‌‌كرد و از کار و زندگی می‌‌انداخت.

چند سال پیش، یک روز جمله‌ای به ذهنم رسید و از آن موقع، هر وقت از این بحث‌ها می‌شود، می‌گویم: «من دیگر در مورد این چیزها حرف نمی‌زنم». این جمله، من را به یاد 10سال پیش و اعتماد به‌نفسی كه در 19سالگی داشتم، انداخت. من روی تئوری‌های جامعه‌شناسی یا سیاسی کار نمی‌كنم؛ درباره تاریخ كیهان – كه بر اساس قوانین فیزیك نوشته شده – تحقیق می‌كنم و این همان چیزی است كه من می‌توانم به‌خوبی در موردش اظهار نظر كنم.

می‌دانم كه بعضی دخترهای دانشجو، نگران هستند كه چطور تحقیقات علمی‌‌شان را با ازدواج، تشکیل خانواده و بچه‌دار شدن هماهنگ کنند. من منکر این نگرانی‌ها نیستم اما به‌جای داستان‌های مفصل درباره مبارزات زنان، به‌عنوان یک استاد دانشگاه به آنها می‌گویم: «استاد فیزیك‌تان را تصور كنید كه ماه‌های آخر بارداری‌اش را می‌گذراند و در همان حال، مشغول محاسبه بار الكتریكی یك نوترون است». بعد از این حرف، روبه‌رویم دخترهایی را می‌بینم كه مجذوب علم شده‌اند و با علاقه آن را دنبال می‌کنند؛ این موضوعی است كه ارزش دارد درباره آن حرف بزنیم.

جانا لوین- استاد فیزیک و نجوم  دانشگاه کلمبیا

پدر جد رایانه‌ها
انیاک (ENIAC / مخفف Electronic Numerical Integrator And Computer) را می‌شود اولین رایانه به‌معنای امروزی بدانیم؛ یعنی یک دستگاه محاسبه‌‌کننده دیجیتال کاملا الکترونیک که بشود آن را برای حل مسائل محاسباتی مختلف برنامه‌ریزی کرد. تا قبل از انیاک، دستگاه‌های محاسبه‌گر یا کاملا مکانیکی بودند یا مکانیکی – الکتریکی. برای حل یک معادله دیفرانسیل با این دستگاه‌ها، باید با پیچ‌گوشتی و چکش، دنده‌های مختلف را روی بخش اصلی ماشین تنظیم می‌کردند.

ساخت انیاک را دانشگاه پنسیلوانیا به‌سفارش ارتش آمریکا، برای محاسبه دقیق جداول پرتاب توپخانه‌‌ها در بحبوحه جنگ جهانی دوم، در سال1943شروع کرد. انیاک بعد از 3سال کار مداوم و صرف نیم‌‌میلیون دلار (به قیمت آن زمان)‌ کامل شد. قدوقواره انیاک به هیچ‌وجه قابل مقایسه با رایانه‌های امروزی نبود.

سرسلسله رایانه‌ها 6/2متر طول، 6/2متر عرض، 90سانت ارتفاع و 27تن وزن داشت و در آن 70هزار مقاومت، 10هزار خازن، 7هزار و 200دیود کریستالی و دقیقا 17هزار و 468 لامپ خلأ، به کار رفته بود (توجه دارید که در آن موقع هنوز ترانزیستور اختراع نشده بود). تعداد اتصالات این غول بی‌شاخ و دم هم حدود 5میلیون بود که همه با دست لحیم شده بودند.

انیاک وقتی آماده کار شد که جنگ تمام شده بود و دیگر نیاز چندانی به محاسبه جداول پرتاب توپخانه‌ها وجود نداشت اما اولین کار‌ جدی‌ای که با آن انجام شد هم بسیار مهم بود؛ محاسبه‌ای برای پروژه بمب اتمی در لوس‌آلاموس.

 انیاک در طول سال‌های فعالیت‌اش، چندین بار ارتقا داده شد و مثلا در سال1948، نمونه اولیه‌ای از حافظه‌های فقط خواندنی (ROM) به آن اضافه شد و سرانجام در سال1955، دستگاه را برای همیشه خاموش کردند. انیاك در طول 9سال فعالیت‌اش،‌ حدود 100مسئله علمی را حل کرد. هنوز بخش‌هایی از این پیشکسوت رایانه‌ها را می‌شود در چند موزه علم در آمریکا دید.

مطالب خواندنی و جالب

گالری عکس های دیدنی و جالب

Xبستن تبلیغ
بواسیر
Xبستن تبلیغ
آنلاین بازی کنید