نمی‌توانید آن را بشنوید، اما هر بار كه در مورد خودتان صحبت می‌كنید حضور دارد. این موضوع مهم و مرموز همان چیزی است كه به آن اعتماد به نفس می‌گویند.

از آنجا كه اعتماد به نفس در تمام مراحل زندگی نقشی موثر ایفا می‌كند، خوب است به حضور و چگونگی پرورش آن در دوران كودكی نگاهی بیندازیم.

اعتماد به نفس كودك نقش زرهی را دارد در مقابل چالش‌های پیش روی او در همه عمر. كودكان و نوجوانانی كه در مورد خودشان حس خوبی داشته باشند با مشكلات و مسائل مختلف راحت‌تر كنار می‌آیند و در برابر فشارهای منفی بهتر مقاومت می‌كنند.

آنها شادتر هستند و از زندگی‌شان نیز بیشتر لذت خواهند برد. این گروه از بچه‌ها واقع بین بوده و در مجموع خوش‌بین هستند. به همین دلایل از سلامت جسمی و روحی بیشتری برخوردارند. در مقابل، كودكانی كه اعتماد به نفس كافی ندارند، در برخورد با چالش‌ها دچار اضطراب و سرخوردگی خواهند شد.

این گروه كه حتی در مورد خودشان فكر مثبتی ندارند، برای پیدا كردن راه حل مسائل زندگی با مشكل مواجه خواهند شد. چنین افرادی در مواجهه با چالش‌های جدید اولین پاسخ‌شان این است «من نمی‌توانم‌!»

اعتماد به نفس چیست؟

اعتماد به نفس مجموعه باورها و احساسات ما، در مورد خودمان است. این‌كه ما چگونه شخصیت خود را تعریف می‌كنیم، انگیزه‌ها، نگرش و رفتار ما را تحت تاثیر قرار می‌دهد و بر سازگاری عاطفی ما نیز تاثیر دارد.

الگوی اعتماد به نفس خیلی زود در زندگی شكل می‌گیرد. پس از همان دوران كودكی باید به فكر باشیم. آموزش این مطلب كه پس از بارها تلاش ناموفق باز هم باید سعی و تلاش كرد، به كودك می‌آموزد كه او می‌تواند؛ فقط باید بیشتر تلاش كند. كودك باید درك كند كه اگر شكست می‌خورد، باید دوباره تلاش كند و اگر باز هم شكست خورد بداند در نهایت موفق می‌شود. در چنین سیری آنها در مورد توانایی‌های خود تصور مثبتی پیدا می‌كنند.

در كنار احساس توانایی، احساس دوست داشته شدن نیز در ایجاد اعتماد به نفس نقش مؤثری دارد. كودكی كه از موفقیت خود شاد می‌شود ولی احساس دوست داشته شدن نمی‌كند در نهایت ممكن است احساس اعتماد به نفس كمتری را تجربه كند. به همین ترتیب، كودكی كه احساس می‌كند دوست داشته می‌شود، اما در مورد توانایی‌های خود تردید دارد، باز هم با مشكل اعتماد به نفس ضعیف روبه‌رو خواهد شد. اعتماد به نفس واقعی در صورتی به وجود می‌آید كه میان این دو حالت توازن ایجاد شود.

علائم اعتماد به نفس

كودكان و نوجوانانی كه اعتماد به نفس پایینی دارند، علاقه‌ای به امتحان موارد جدید ندارند و اغلب در مورد خودشان منفی صحبت می‌كنند؛ این جمله را زیاد از آنها می‌شنویم: «من نمی‌توانم.»

آنها هنگام مواجهه با مشكلات، تحمل كمی دارند، براحتی كارها را رها می‌كنند یا منتظر كس دیگری می‌مانند و زود ناامید می‌شوند. كودكان و نوجوانان با اعتماد به نفس پایین، موانع موقتی را به شكل مشكلی دائمی و غیرقابل تحمل می‌بینند و حس بدبینی در آنها غالب است.

در مقابل، كودكانی كه اعتماد به نفس خوبی دارند از تعامل با دیگران لذت می‌برند. در روابط اجتماعی راحت هستند و از فعالیت‌های گروهی لذت می‌برند؛ درست مانند فعالیت‌های مستقل خود.

هنگام مواجهه با چالش‌ها، می‌توانند نسبت به یافتن راه‌حل مناسب اقدام كنند. نقاط ضعف و قوت خود را می‌شناسند و آنها را می‌پذیرند. در ضمن حس خوش‌بینی میان آنها غالب است.

نقش والدین

امری بدیهی است كه پدر و مادر نقش مهم و مؤثری در پرورش اعتماد به نفس كودك دارند. نكات زیر می‌تواند به شما در این امر مهم كمك كند.

• بچه‌ها نسبت به كلمات و جملات والدین بسیار حساس هستند. پس به یاد داشته باشید كه نه‌تنها فقط زمانی كه كاری را درست انجام می‌دهد، بلكه برای تلاش‌های فرزندتان هم از او تعریف كنید و در این تعریف و تحسین راستگو باشید.

• الگوی مثبتی برای او باشید. اگر شما بسیار از خودتان انتقاد می‌كنید، بدبین هستید یا غیرواقعی و نامعقول در مورد توانایی‌ها و محدودیت‌های خود فكر می‌كنید، بدانید این موارد را به كودك خود نیز آموزش می‌دهید.

• مهم است كه والدین باورهای نادرست بچه‌ها در مورد خودشان را شناسایی كنند؛ باورهای‌شان در مورد كمال، جذابیت، توانایی یا هر چیز دیگری. كمك كردن به بچه‌ها برای تعیین استانداردهایی دقیق‌تر و ارزیابی واقع بینانه‌تر از خود، به برداشت مثبت آنها از خودشان كمك می‌كند.

• عشق و علاقه شما می‌تواند كمكی باشد برای تقویت اعتماد به نفس فرزندتان. پس او را در آغوش بگیرید و بگویید كه به او افتخار می‌كنید. از فرزندتان مكرر و با صداقت تعریف كنید البته بدون افراط كردن. آنها متوجه می‌شوند كه كدام حرف از قلب و دل شما برخاسته است.

• باز خوردی مثبت و دقیق به فرزندتان بدهید. با این روش، رفتار فرزندتان را تائید كرده و به انتخاب‌های او پاداش می‌دهید. همچنین او را برای برخورد مناسب آینده تشویق می‌كنید.

• محیط خانه را امن و آرام نگه دارید. كودكانی كه در خانه احساس امنیت ندارند، اعتماد به نفس كمی ‌خواهند داشت.

• همیشه به یاد داشته باشید كه به كودك خود احترام بگذارید.

• به فرزند خود اجازه بدهید تجارب جدیدی كسب كند. به او فرصت بدهید كه در فعالیت‌هایی شركت كند، به خصوص فعالیت‌هایی كه مشوق همكاری هستند و نه رقابت، در تقویت اعتماد به نفس او كمك می‌كنند.

در نهایت اگر فكر می‌كنید كه فرزند شما اعتماد به نفس پایینی دارد، از متخصصین امر كمك بگیرید. در این مواقع همكاری و مشورت افراد متخصص را باید در اولویت قرار داد. آنها با شیوه‌های درمانی خود می‌توانند حس بهتر و مثبت‌تری در فرزند شما ایجاد كنند.