نجات ۲۳ نفر در آتش‌سوزی کیانمهر کرج؛ اگر راه‌پله ساختمان پر از دود شد چه کنیم؟
اگر راه‌پله ساختمان پر از دود شد چه کنیم؟
آتش‌سوزی در ساختمان‌های مسکونی و تجاری همیشه با یک خطر بزرگ همراه است که گاهی از خود شعله‌های آتش هم نگران‌کننده‌تر می‌شود: انتشار دود در راهروها و راه‌پله‌ها. اتفاقی که می‌تواند مسیر خروج ساکنان را مسدود کند و حتی افرادی را که در طبقات بالاتر حضور دارند، در معرض خطر جدی قرار دهد.
در ۱۶ آبان ۱۴۰۵، آتش‌سوزی یک واحد تجاری در طبقه همکف ساختمانی پنج‌طبقه در منطقه کیانمهر کرج، بار دیگر این موضوع را به یکی از دغدغه‌های مهم ایمنی ساختمان‌ها تبدیل کرد. دود ناشی از حریق به طبقات بالایی نفوذ کرد و ۲۳ نفر از ساکنان ساختمان به کمک نیروهای آتش‌نشانی از محیط خارج و به محل امن منتقل شدند. برای مدیریت این حادثه، هشت نیروی آتش‌نشان به همراه سه دستگاه خودروی امدادی به محل اعزام شدند.
این حادثه یک سؤال مهم را برای ساکنان آپارتمان‌ها مطرح می‌کند: اگر نیمه‌شب با بوی دود از خواب بیدار شویم و متوجه شویم راه‌پله ساختمان پر از دود شده است، باید چه کار کنیم؟
چرا دودگرفتگی ساختمان می‌تواند از خود آتش خطرناک‌تر باشد؟
بسیاری از افراد تصور می‌کنند در زمان آتش‌سوزی، تنها باید از شعله‌های مستقیم فاصله گرفت؛ درحالی‌که دود حاصل از سوختن مواد مختلف می‌تواند حاوی گازهای سمی و ذرات خطرناک باشد.
استنشاق دود ممکن است باعث سوزش چشم و دستگاه تنفسی، اختلال در تنفس، گیجی و کاهش توانایی تصمیم‌گیری شود. از طرف دیگر، دود با کاهش دید، تشخیص مسیر خروج و پیدا کردن راه‌پله یا درهای اضطراری را دشوار می‌کند.
یکی از مشکلات مهم در ساختمان‌های چندطبقه، حرکت دود از طریق راه‌پله‌ها، راهروها و مسیرهای ارتباطی عمودی است. به همین دلیل ممکن است آتش در یک واحد یا طبقه آغاز شود، اما ساکنان طبقات دیگر نیز با خطر مواجه شوند.
در چنین شرایطی، داشتن مسیر خروج مشخص، درهای مقاوم در برابر حریق، سیستم اعلام حریق و تجهیزات مناسب اطفای آتش می‌تواند در کاهش خسارات و افزایش فرصت واکنش مؤثر باشد.
اگر راه‌پله ساختمان پر از دود شد، این کارها را انجام دهید
یکی از اشتباهات رایج هنگام آتش‌سوزی، عجله برای خروج از ساختمان بدون بررسی وضعیت مسیر فرار است. اگر راه‌پله یا راهروی ساختمان با دود غلیظ پر شده باشد، ورود به آن می‌تواند خطرناک‌تر از ماندن در یک فضای امن باشد.
در چنین شرایطی رعایت چند نکته اهمیت زیادی دارد:
۱. وارد راه‌پله پر از دود نشوید
اگر آتش در بخش دیگری از ساختمان اتفاق افتاده و مسیر راه‌پله با دود غلیظ پر شده است، برای پایین‌رفتن از پله‌ها عجله نکنید. دود می‌تواند دید شما را به‌شدت کاهش دهد و تنفس را دشوار کند. آسانسور نیز در زمان آتش‌سوزی نباید مورد استفاده قرار بگیرد.
۲. در واحد را ببندید
اگر واحد شما درگیر آتش یا دود نشده و راه خروج ایمن در دسترس نیست، در ورودی را بسته نگه دارید تا ورود دود به فضای داخلی کاهش پیدا کند. در صورت نیاز می‌توانید شکاف زیر در را با پارچه مرطوب بپوشانید.
۳. با آتش‌نشانی تماس بگیرید
در اولین فرصت با شماره ۱۲۵ تماس بگیرید و آدرس دقیق ساختمان، طبقه و شماره واحد خود را اعلام کنید. اگر افراد دیگری نیز در ساختمان حضور دارند، موقعیت آنها را هم به نیروهای امدادی اطلاع دهید.
۴. موقعیت خود را به نیروهای امدادی نشان دهید
اگر امکان خروج ایمن وجود ندارد، در فضای امن نزدیک پنجره یا بالکن قرار بگیرید و با چراغ تلفن همراه یا علامت‌دادن، موقعیت خود را به آتش‌نشانان نشان دهید. هرگز برای فرار از ارتفاع اقدام به پریدن نکنید.
۵. اگر مسیر خروج ایمن است، ساختمان را ترک کنید
اگر آتش در واحد خودتان رخ داده و مسیر خروج از دود و حرارت ایمن است، ابتدا سایر افراد را مطلع کنید و از طریق راه‌پله به خارج از ساختمان بروید. هنگام خروج درها را پشت سر خود ببندید تا سرعت انتشار آتش و دود کاهش پیدا کند.
نکته مهم این است که اگر دود یا حرارت وارد واحد شما شده، شرایط اضطراری است و باید طبق راهنمایی اپراتور ۱۲۵ و نیروهای امدادی عمل کنید. برنامه تخلیه ساختمان و وضعیت واقعی حریق در انتخاب مسیر خروج اهمیت زیادی دارد.
چه تجهیزاتی باید در ساختمان‌های مسکونی وجود داشته باشد؟
یکی از موضوعاتی که پس از وقوع حوادثی مانند آتش‌سوزی کیانمهر اهمیت پیدا می‌کند، وضعیت تجهیزات ایمنی ساختمان است.
بسیاری از ساختمان‌ها در زمان ساخت به امکانات اولیه ایمنی مجهز می‌شوند، اما با گذشت زمان ممکن است تجهیزات آنها فرسوده شوند یا به دلیل نگهداری نامناسب، کارایی لازم را نداشته باشند.
برای افزایش ایمنی ساختمان، توجه به چند مورد ضروری است:
-
سیستم اعلام حریق: نصب تجهیزات تشخیص دود و هشداردهنده می‌تواند ساکنان را در مراحل اولیه وقوع حادثه مطلع کند.
-
تجهیزات اطفای حریق: وجود خاموش‌کننده‌های مناسب در محل‌های تعیین‌شده، به‌ویژه در پارکینگ‌ها، فضاهای تأسیساتی و بخش‌های عمومی ساختمان، اهمیت زیادی دارد.
-
درهای مقاوم در برابر آتش: این درها می‌توانند سرعت انتشار دود و شعله میان بخش‌های مختلف ساختمان را کاهش دهند.
-
روشنایی اضطراری: در صورت قطع برق، وجود چراغ‌های اضطراری به شناسایی مسیرهای خروج کمک می‌کند.
-
مسیرهای خروج بدون مانع: قرار دادن وسایل اضافی، جاکفشی و اشیای حجیم در راهروها و راه‌پله‌ها می‌تواند هنگام تخلیه ساختمان مشکل‌ساز شود.
در کنار این موارد، انتخاب خاموش‌کننده نیز باید با نوع خطر و کاربری فضا هماهنگ باشد؛ برای مثال، تجهیزات مناسب برای یک فضای دارای وسایل برقی لزوماً همان تجهیز موردنیاز برای آشپزخانه یا پارکینگ نیست. به همین دلیل، در زمان بررسی امکانات ایمنی ساختمان باید به نوع و ظرفیت کپسول آتش‌نشانی نیز متناسب با شرایط محیط توجه شود.
البته وجود خاموش‌کننده به معنای امکان مقابله با هر نوع آتش‌سوزی نیست. این تجهیزات برای حریق‌های اولیه و محدود کاربرد دارند و استفاده از آنها تنها زمانی منطقی است که فرد آموزش کافی داشته باشد، مسیر خروج پشت سرش باز باشد و دود و حرارت جان او را تهدید نکند.
آیا هر کپسول آتش‌نشانی برای تمام محیط‌ها مناسب است؟
یکی از تصورات اشتباه درباره تجهیزات اطفای حریق این است که تمام کپسول‌ها عملکرد یکسانی دارند. درحالی‌که ترکیبات خاموش‌کننده و نوع حریقی که برای مهار آن طراحی شده‌اند، تفاوت زیادی با یکدیگر دارند.
برای مثال، کپسول‌های پودری در بسیاری از محیط‌های عمومی و ساختمانی کاربرد دارند و برای گروهی از حریق‌های ناشی از مواد جامد، مایعات قابل‌اشتعال و گازها طراحی شده‌اند. کپسول‌های CO2 نیز در برخی محیط‌های دارای تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی کاربرد دارند؛ زیرا پس از تخلیه، مانند پودر باقی‌مانده‌ای از خود به جا نمی‌گذارند.
در مقابل، خاموش‌کننده‌های آب و گاز برای برخی حریق‌های مواد جامد معمولی مناسب هستند، اما نباید برای آتش‌سوزی تجهیزات برقی دارای جریان یا روغن و چربی داغ استفاده شوند.
بنابراین انتخاب تجهیزات باید بر اساس ارزیابی خطر، نوع مواد موجود در محیط، متراژ و نظر متخصص ایمنی انجام شود. همچنین بررسی دوره‌ای فشار، سلامت بدنه، تاریخ سرویس و وضعیت شارژ کپسول‌ها اهمیت زیادی دارد.
مدیران ساختمان چه مسئولیتی در برابر ایمنی ساکنان دارند؟
ایمنی ساختمان تنها به خرید چند وسیله و نصب آنها در راهرو یا پارکینگ محدود نمی‌شود. مدیریت صحیح تجهیزات و آموزش ساکنان نیز بخش مهمی از برنامه پیشگیری از حوادث است.
مدیران ساختمان و هیئت‌مدیره مجتمع‌ها می‌توانند با انجام اقدامات زیر، آمادگی مجموعه را در برابر آتش‌سوزی افزایش دهند:
-
بررسی دوره‌ای تجهیزات اعلام و اطفای حریق
-
اطمینان از دسترسی آسان به تجهیزات اضطراری
-
جلوگیری از مسدودشدن راه‌پله‌ها و خروجی‌های اضطراری
-
بررسی سلامت سیم‌کشی و تجهیزات برقی بخش‌های مشترک
-
اطلاع‌رسانی درباره شماره‌های ضروری مانند ۱۲۵
-
آموزش ساکنان درباره نحوه واکنش در شرایط اضطراری
-
مشخص‌کردن مسیرهای خروج و محل تجمع امن پس از تخلیه
همچنین بهتر است ساکنان پیش از وقوع حادثه، مسیرهای خروج ساختمان را بشناسند و بدانند در صورت مسدودشدن یک مسیر، چه گزینه‌های ایمنی دیگری در اختیار دارند.
چند اشتباه رایج که هنگام آتش‌سوزی جان افراد را به خطر می‌اندازد
در زمان وقوع حریق، ترس و اضطراب ممکن است باعث تصمیم‌گیری‌های اشتباه شود. برخی از این رفتارها می‌توانند شرایط را خطرناک‌تر کنند:
استفاده از آسانسور: قطع برق یا ورود دود به چاه آسانسور ممکن است افراد را گرفتار کند.
بازگشت به ساختمان برای برداشتن وسایل: پس از خروج از ساختمان نباید برای برداشتن تلفن، کیف، مدارک یا اشیای ارزشمند دوباره وارد محیط حادثه شوید.
استفاده از آب برای خاموش‌کردن هر نوع آتش: آب برای تمام حریق‌ها مناسب نیست و در آتش‌سوزی تجهیزات برقی یا روغن داغ می‌تواند خطرناک باشد.
تلاش برای خاموش‌کردن آتش گسترده: اگر شعله‌ها در حال گسترش هستند یا دود زیادی در محیط وجود دارد، اولویت با خروج ایمن و اطلاع‌رسانی به آتش‌نشانی است، نه خاموش‌کردن آتش توسط ساکنان.
مسدودکردن راهروها و خروجی‌ها: قرار دادن وسایل اضافی در مسیرهای مشترک می‌تواند هنگام تخلیه اضطراری مانع حرکت افراد شود.
ایمنی ساختمان را نباید به روز وقوع حادثه موکول کرد
حادثه کیانمهر کرج نشان داد که آتش‌سوزی در یک واحد تجاری می‌تواند ساکنان چندین طبقه را درگیر کند و انتشار دود، حتی برای افرادی که فاصله زیادی از محل شروع حریق دارند، خطر ایجاد کند.
ایمنی ساختمان موضوعی نیست که بتوان آن را تنها با نصب یک کپسول یا خرید چند وسیله حل کرد. مجموعه‌ای از اقدامات شامل پیشگیری از حریق، نگهداری تجهیزات، آموزش ساکنان، طراحی مسیرهای خروج و آمادگی برای واکنش سریع باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
شاید هیچ‌کدام از ساکنان یک ساختمان تصور نکنند روزی مجبور شوند در شرایط اضطراری ساختمان را تخلیه کنند؛ اما دانستن مسیر خروج، شناخت تجهیزات ایمنی و آگاهی از نحوه برخورد با دود و آتش می‌تواند در لحظات حساس تفاوت بزرگی ایجاد کند.
در نهایت، بهترین زمان برای فکرکردن به ایمنی ساختمان، قبل از وقوع حادثه است؛ زمانی که هنوز فرصت کافی برای بررسی خطرات و برطرف‌کردن نقاط ضعف وجود دارد.
