مرز میان عشق و نفرت؛ چرا عشق گاهی به نفرت تبدیل می شود؟

مرز میان عشق و نفرت

 

عشق و نفرت در نگاه اول دو احساس کاملا متضاد به نظر می رسند؛ یکی با علاقه، دلبستگی و صمیمیت همراه است و دیگری با خشم، بیزاری و فاصله گرفتن. با این حال، پژوهش های علوم اعصاب نشان داده اند که میان این دو احساس، دست کم در برخی فرایندهای مغزی، شباهت هایی وجود دارد.

 

 

این شباهت به این معنا نیست که عشق و نفرت یک احساس هستند یا اینکه هر رابطه عاشقانه ای در صورت شکست حتما به نفرت تبدیل می شود. بلکه نشان می دهد احساسات شدید می توانند شبکه های مشترکی در مغز را درگیر کنند.

 

پژوهش درباره ارتباط میان عشق و نفرت چه می گوید؟

 

 

یکی از پژوهش های شناخته شده در این زمینه در سال 2008 توسط سمیر زکی و جان پل رومایا از دانشگاه کالج لندن انجام شد و نتایج آن در مجله علمی PLOS ONE منتشر شد.

 

در این مطالعه، فعالیت مغزی 17 نفر با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی یا fMRI بررسی شد. شرکت کنندگان هنگام مشاهده تصویر فردی که از او متنفر بودند و همچنین تصاویر افرادی که نسبت به آن ها احساس خنثی داشتند، اسکن شدند.

 

نتایج نشان داد هنگام مشاهده فرد مورد نفرت، بخش هایی از مغز از جمله قشر پیشانی، پوتامن، بخش هایی از قشر پیش حرکتی و اینسولا فعال می شوند.

 

نکته جالب این بود که پوتامن و اینسولا در پژوهش های قبلی مربوط به عشق رمانتیک نیز فعال شده بودند. به همین دلیل پژوهشگران احتمال دادند که عشق شدید و نفرت شدید، با وجود تفاوت های اساسی، ممکن است در بعضی مدارهای مغزی با یکدیگر همپوشانی داشته باشند.

 

آیا عشق و نفرت واقعا در مغز شبیه هم هستند؟

 

 

پاسخ دقیق این است: تا حدی، اما نه به طور کامل. پژوهش زکی و رومایا نشان داد الگوی فعالیت مغز در هنگام نفرت، الگوی منحصر به فردی دارد و در عین حال با الگوی مربوط به عشق رمانتیک در برخی نواحی همپوشانی دارد.

 

بنابراین نمی توان نتیجه گرفت که مغز عشق و نفرت را دقیقا به یک شکل پردازش می کند. در واقع، احساسات انسانی معمولا نتیجه فعالیت یک بخش منفرد از مغز نیستند. شبکه های مختلف مغزی در شکل گیری احساس، توجه، ارزیابی فرد مقابل، تصمیم گیری و واکنش رفتاری نقش دارند.

 

چرا فردی که زمانی دوستش داشتیم می تواند باعث خشم شدید شود؟

 

 

یکی از دلایل احتمالی، شدت دلبستگی است. وقتی یک رابطه عاطفی برای فرد اهمیت زیادی دارد، رفتار، توجه و واکنش های طرف مقابل می تواند از نظر روانی اهمیت بیشتری پیدا کند.

 

در صورت جدایی، خیانت، بی اعتمادی یا تجربه یک آسیب عاطفی، همین رابطه مهم ممکن است با احساسات منفی شدیدی همراه شود. البته این اتفاق برای همه افراد رخ نمی دهد و شدت واکنش نیز به عوامل مختلفی مانند شخصیت، سابقه رابطه، نوع جدایی، میزان دلبستگی و شرایط روانی فرد بستگی دارد.

 

به همین دلیل بهتر است عبارت «عشق تبدیل به نفرت می شود» را یک قانون قطعی روانشناسی ندانیم.

 

چرا عشق گاهی قضاوت ما را تغییر می دهد؟

 

 

عشق رمانتیک می تواند توجه فرد را به ویژگی های مثبت شخص مورد علاقه افزایش دهد و باعث شود برخی نقاط ضعف او کمتر مورد توجه قرار گیرد.

 

پژوهش های اولیه درباره عشق رمانتیک نیز نشان داده اند که مشاهده تصویر فرد مورد علاقه با فعالیت در بخش هایی از مغز همراه است که با سیستم پاداش و انگیزش ارتباط دارند.

 

این موضوع می تواند یکی از دلایلی باشد که چرا افراد عاشق گاهی رفتار شریک عاطفی خود را متفاوت از زمانی ارزیابی می کنند که رابطه پایان یافته است.

 

آیا نفرت همیشه به معنای خشم و پرخاشگری است؟

 

 

خیر. نفرت می تواند شکل های مختلفی داشته باشد و لزوما به رفتار پرخاشگرانه منجر نمی شود. ممکن است فرد از شخصی متنفر باشد اما هیچ رفتار خشونت آمیزی از خود نشان ندهد و در عوض تصمیم بگیرد از او فاصله بگیرد.

 

پژوهش سال 2008 نیز نشان داد فعالیت مغزی مرتبط با نفرت با بخش هایی در ارتباط است که در برنامه ریزی حرکتی و ارزیابی رفتار نقش دارند؛ اما این یافته به معنای آن نیست که نفرت حتما به خشونت منجر می شود.

 

آیا بعد از پایان یک رابطه، عشق می تواند به نفرت تبدیل شود؟

 

 

گاهی احساسات فرد پس از پایان یک رابطه به شکل قابل توجهی تغییر می کنند، اما این تغییر برای همه افراد یکسان نیست. ممکن است یک فرد پس از جدایی احساس غم، دلتنگی، خشم، بی تفاوتی یا حتی آرامش کند.

 

در برخی روابط نیز احساس علاقه و احساس خشم ممکن است برای مدتی همزمان وجود داشته باشند. بنابراین بهتر است تغییر احساسات پس از جدایی را یک فرایند پیچیده روانشناختی بدانیم، نه یک تغییر ساده از «عشق» به «نفرت».

 

عشق و نفرت؛ دو احساس متفاوت با برخی مسیرهای مشترک

 

 

پژوهش های تصویربرداری مغزی نشان می دهند که احساسات پیچیده انسانی را نمی توان به یک ناحیه خاص از مغز نسبت داد.

 

مطالعه زکی و رومایا، که روی نمونه کوچکی از 17 نفر انجام شد، شواهدی درباره همپوشانی فعالیت برخی نواحی مغز در عشق رمانتیک و نفرت ارائه کرد، اما خود پژوهش نیز آن را نقطه شروعی برای تحقیقات بیشتر دانست.

 

به همین دلیل، نتیجه گیری دقیق تر این است که عشق و نفرت با وجود تفاوت های مهم، ممکن است در بعضی فرایندهای مغزی و انگیزشی با یکدیگر اشتراک داشته باشند.

 

این یافته همچنین نشان می دهد که احساسات انسانی بسیار پیچیده تر از آن هستند که بتوان آن ها را فقط با یک «مرکز عشق» یا «مرکز نفرت» در مغز توضیح داد.

 

سخن پایانی

مرز میان عشق و نفرت همیشه به سادگی آن چیزی نیست که در ظاهر به نظر می رسد. هر دو احساس می توانند بسیار شدید باشند و توجه و رفتار انسان را تحت تاثیر قرار دهند.

 

با این حال، علم تاکنون نشان نداده است که عشق و نفرت دو روی یک احساس واحد هستند یا اینکه عشق حتما پس از آسیب عاطفی به نفرت تبدیل می شود. آنچه پژوهش های علوم اعصاب نشان می دهند، وجود برخی شباهت ها و همپوشانی های عصبی در کنار تفاوت های مهم میان این دو احساس است.

 

شاید به همین دلیل است که روابط عاطفی، به ویژه زمانی که با دلبستگی شدید همراه هستند، می توانند طیف گسترده ای از احساسات را در انسان ایجاد کنند.