عصاره هسته خرما چیست و چه خواصی برای بدن انسان دارد؟
خواص عصاره هسته خرما
هسته خرما معمولا به عنوان بخش دورریختنی میوه شناخته می‌شود، اما بررسی های علمی نشان داده اند که این بخش از میوه خرما می‌تواند منبع قابل توجهی از فیبر، روغن، ترکیبات فنولی و سایر مواد زیست فعال باشد. به همین دلیل در سال های اخیر استفاده از هسته خرما برای تهیه پودر، روغن و عصاره مورد توجه صنایع غذایی، دارویی و آرایشی قرار گرفته است.
عصاره هسته خرما در واقع محصولی است که با استفاده از روش های مختلف استخراج، بخشی از ترکیبات موجود در هسته را با کمک حلال هایی مانند آب یا اتانول جدا میکند. نوع خرما، روش خشک کردن هسته، اندازه ذرات، نوع حلال و مدت زمان استخراج می‌توانند روی ترکیبات و قدرت عصاره تاثیر بگذارند. حتی در یک بررسی روی چند نوع هسته خرما، تفاوت قابل توجهی در میزان ترکیبات فنولی عصاره ها مشاهده شده است.
ترکیبات مهم موجود در عصاره هسته خرما
یکی از مهم ترین دلایل توجه پژوهشگران به عصاره هسته خرما، وجود ترکیبات فنولی و فلاونوئیدی است. این مواد از جمله ترکیبات زیست فعالی هستند که می‌توانند در خنثی کردن بخشی از رادیکال های آزاد نقش داشته باشند.
بررسی های انجام شده روی هسته خرما، وجود ترکیبات مختلفی مانند اسیدهای فنولیک، فلاونوئیدها، تانن ها و برخی ترکیبات گیاهی دیگر را گزارش کرده اند. نوع و مقدار این ترکیبات بسته به رقم خرما و شرایط رشد و فرآوری متفاوت است.
خاصیت آنتی اکسیدانی عصاره هسته خرما
مهم ترین ویژگی مورد بررسی عصاره هسته خرما، فعالیت آنتی اکسیدانی آن است. ترکیبات فنولی می‌توانند با رادیکال های آزاد واکنش نشان دهند و از این طریق در شرایط آزمایشگاهی ظرفیت آنتی اکسیدانی قابل توجهی ایجاد کنند.
مطالعات مختلف روی عصاره هسته خرما نیز ارتباط میان میزان ترکیبات فنولی و فعالیت آنتی اکسیدانی آن را نشان داده اند. این موضوع به این معنا نیست که مصرف عصاره هسته خرما می‌تواند بیماری خاصی را درمان کند؛ بلکه نشان می‌دهد ترکیبات موجود در آن از نظر زیست شیمیایی ظرفیت قابل بررسی دارند.
آیا عصاره هسته خرما برای کاهش التهاب مفید است؟
برخی مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، فعالیت ضدالتهابی ترکیبات موجود در هسته خرما را بررسی کرده اند. وجود پلی فنول ها و سایر ترکیبات زیست فعال یکی از دلایلی است که می‌تواند در این زمینه مورد توجه باشد.
با این حال، برای اینکه بتوان گفت مصرف عصاره هسته خرما در انسان باعث کاهش التهاب یا درمان بیماری های التهابی می‌شود، به مطالعات بالینی بیشتری نیاز است.
تاثیر احتمالی عصاره هسته خرما بر قند خون
در پژوهش های آزمایشگاهی و حیوانی، اثرات احتمالی ترکیبات هسته خرما بر متابولیسم قند و دیابت نیز بررسی شده است. نتایج اولیه امیدوارکننده هستند، اما این یافته ها هنوز برای توصیه عصاره هسته خرما به عنوان درمان دیابت کافی نیستند.
بنابراین افراد مبتلا به دیابت نباید داروهای تجویز شده خود را با عصاره هسته خرما جایگزین کنند.
عصاره هسته خرما و سلامت قلب
وجود ترکیبات آنتی اکسیدانی در هسته خرما باعث شده است که تاثیر احتمالی آن بر سلامت قلب و عروق و فشار خون نیز مورد توجه پژوهشگران قرار بگیرد.
با این حال، بسیاری از نتایج فعلی از مطالعات آزمایشگاهی یا حیوانی به دست آمده اند و هنوز شواهد انسانی کافی برای معرفی عصاره هسته خرما به عنوان یک ماده درمانی برای بیماری های قلبی وجود ندارد.
آیا عصاره هسته خرما برای پوست مفید است؟
ترکیبات فنولی و آنتی اکسیدانی هسته خرما باعث شده اند عصاره آن از نظر کاربردهای آرایشی نیز مورد توجه قرار گیرد. آنتی اکسیدان ها می‌توانند در محصولات مراقبت از پوست برای کمک به محافظت در برابر آسیب اکسیداتیو مورد استفاده قرار گیرند.
به همین دلیل عصاره یا روغن هسته خرما می‌تواند یکی از مواد مورد بررسی در تولید محصولات آرایشی و مراقبت از پوست باشد. البته تاثیر یک محصول پوستی به غلظت عصاره، روش استخراج، فرمولاسیون نهایی و سایر مواد موجود در آن بستگی دارد.
روش تهیه عصاره هسته خرما
تهیه عصاره هسته خرما در شرایط پژوهشی با روش های مختلفی انجام می‌شود. ابتدا هسته ها شسته و خشک می‌شوند و سپس معمولا آسیاب می‌شوند تا سطح تماس آن ها افزایش پیدا کند.
در ادامه می‌توان با استفاده از آب یا حلال های مناسب، ترکیبات قابل استخراج را جدا کرد. در یک مطالعه ایرانی روی هسته چند رقم خرما در منطقه جیرفت، روش های مختلف خشک کردن، نوع حلال و زمان استخراج برای بررسی ترکیبات شیمیایی و فعالیت ضد رادیکالی عصاره مورد مقایسه قرار گرفته است.
نکته مهم: روش های استخراج آزمایشگاهی، به ویژه روش هایی که از حلال هایی مانند متانول استفاده می‌کنند، برای تهیه عصاره خوراکی خانگی مناسب نیستند.
آیا می‌توان عصاره هسته خرما را در خانه تهیه کرد؟
اگر منظور یک فرآورده خوراکی ساده باشد، بهتر است از روش های خانگی مبتنی بر آب استفاده شود و از حلال های شیمیایی خودداری شود. با این حال، عصاره خانگی از نظر مقدار ترکیبات فعال، غلظت و ایمنی قابل مقایسه با عصاره استاندارد تولیدشده در آزمایشگاه یا کارخانه نیست.
بنابراین اگر هدف مصرف خوراکی است، استفاده از محصول استاندارد و دارای مشخصات تولیدکننده، ترکیبات و دستور مصرف مشخص انتخاب مطمئن تری است.
آیا عصاره هسته خرما عوارض دارد؟
طبیعی بودن یک ماده به معنای بی خطر بودن آن در هر مقدار نیست. درباره مصرف غلیظ عصاره هسته خرما، اطلاعات انسانی هنوز محدود است و میزان ایمنی به نوع عصاره، غلظت، روش استخراج و مقدار مصرف بستگی دارد.
همچنین نباید عصاره های غلیظ را با پودر معمولی هسته خرما یکسان دانست. این دو محصول از نظر میزان و نوع ترکیبات استخراج شده با یکدیگر تفاوت دارند.
افراد باردار، کودکان، افراد مبتلا به بیماری های زمینه ای یا کسانی که داروهای منظم مصرف می‌کنند، بهتر است پیش از مصرف فرآورده های غلیظ هسته خرما با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
تفاوت عصاره، پودر و روغن هسته خرما
پودر هسته خرما: هسته خشک شده و آسیاب شده است و بیشتر شامل فیبر و تمام اجزای آسیاب شده هسته می‌شود.
روغن هسته خرما: از بخش چربی هسته استخراج می‌شود و ترکیبات محلول در چربی را در خود دارد.
عصاره هسته خرما: با استفاده از یک روش استخراج تهیه می‌شود و بسته به حلال و شرایط استخراج می‌تواند غلظت متفاوتی از ترکیبات فنولی و سایر مواد زیست فعال داشته باشد.
به همین دلیل نمی‌توان خواص یک عصاره را به صورت مستقیم به پودر یا روغن هسته خرما نسبت داد.
جمع بندی
عصاره هسته خرما یکی از فرآورده های جالب توجه حاصل از خرماست که به دلیل وجود ترکیبات فنولی، فلاونوئیدی و سایر مواد زیست فعال مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. مطالعات انجام شده، به ویژه در زمینه فعالیت آنتی اکسیدانی، نتایج قابل توجهی نشان داده اند.
از سوی دیگر، تحقیقات درباره اثرات ضدالتهابی، ضدباکتریایی و تاثیر احتمالی آن بر برخی اختلالات متابولیک نیز ادامه دارد، اما برای تبدیل این یافته ها به توصیه های درمانی قطعی، مطالعات انسانی بیشتری لازم است.
بنابراین بهتر است عصاره هسته خرما را در درجه اول به عنوان منبعی از ترکیبات زیست فعال و یک ماده مورد توجه در صنایع غذایی، آرایشی و پژوهش های تغذیه ای در نظر گرفت، نه یک داروی قطعی برای درمان بیماری ها.
